Prof. Dr. Hakan Leblebicioğlu’nun, dünyada azalan HIV vakalarına rağmen Türkiye’deki artışa dikkat çekmesinin ardından, bu artışın temel nedenleri ve uzmanların çözüm önerileri daha yakından inceleniyor.
Aşağıdaki etkenler, Türkiye’de HIV/AIDS vakalarının artışında kilit rol oynamaktadır:
1. Korunmasız Cinsel İlişki ve Bilgi Eksikliği
Türkiye’de HIV bulaşının büyük çoğunluğu cinsel yolla gerçekleşmektedir. Uzmanlara göre, özellikle genç erişkinlerde:
Korunmasız cinsel ilişki oranının yüksek olması.
Cinsel sağlık ve cinsel yolla bulaşan hastalıklar konusunda örgün ve yaygın eğitim müfredatındaki bilgi düzeyinin yetersiz olması.
Genç nüfusa (15-49 yaş arası en sık görülen yaş grubu) sahip olmak ve bu nüfusun hareketliliği.
2. Sosyal Damgalama ve Ayrımcılık
Prof. Dr. Leblebicioğlu’nun da vurguladığı gibi, HIV ile yaşayan bireylere yönelik ayrımcılık ve damgalama (stigmatizasyon), en büyük engellerden biridir.
Damgalanma korkusu, kişilerin test yaptırmaktan çekinmesine ve enfeksiyonun erken evrede tespit edilmesini engellemektedir.
Bu durum, enfekte kişilerin tanı almadan ve tedaviye başlamadan enfeksiyonu başkalarına bulaştırmaya devam etmesine neden olmaktadır.
Ayrımcılık ve nefret suçlarını engelleyecek yasal düzenlemelerin yetersizliği, bu sorunu derinleştirmektedir.
3. Düşük Test Alışkanlığı ve Kayıt Dışı Vakalar
Türkiye’deki artışın bir kısmı, artan farkındalık ve test imkanları sayesinde daha fazla vakanın tespit edilmesiyle ilgili olsa da, asıl sorun tanı almamış kayıp vakalardır.
Prof. Dr. Leblebicioğlu’nun tahmini, HIV pozitif her 5 kişiden 1’inin durumundan habersiz olduğu yönündedir.
Uzmanlar, toplam vakaların yarısının henüz tanı almadığını düşünmektedir.
Gönüllü Test ve Danışmanlık Merkezlerinin (Gönüllü Test ve Danışmanlık Merkezleri/Anonim Test Merkezleri) sayısının ve test teşviklerinin yetersiz olması, erken tanıyı zorlaştırmaktadır.
4. Nüfus Yoğunluğu ve Hareketlilik
Vakaların büyük çoğunluğu İstanbul, Ankara, İzmir ve Antalya gibi büyük şehirlerde yoğunlaşmıştır. İstanbul tek başına tüm vakaların neredeyse yarısına ev sahipliği yapmaktadır. Bu durum; yüksek nüfus yoğunluğu, göç hareketliliği ve turizm trafiği gibi faktörlerle ilişkilendirilmektedir.
Sonuç ve Çözüm Yolu
Türkiye’nin, modern ilaçlara erişim konusunda başarılı olmasına rağmen, toplumsal önyargıları ve eğitim eksikliğini aşamadığı görülmektedir. Uzmanlar, vaka artışını durdurmak için toplumsal farkındalığın artırılması, damgalama ve ayrımcılığın yasal güvencelerle engellenmesi ve test yaptırma alışkanlığının yaygınlaştırılması gerektiğini belirtmektedir.
News
